Ölüm-Kalım meselesi: Analistlerin zihinlerindeki bazı sorular üzerine

En son güncellendiği tarih: Haz 9


Yeşim Korkut


PSIKE İstanbul, COVID-19 salgını esnasında üyelerini ve adaylarını olabildiğince kapsamak için verilen bir dizi online konferans hazırladı. Bir başka girişim, hızla salgın döneminde hazırlanan ve güncel meselelere yer veren Güncel ve Psikanaliz bloğu oldu. Bu blog ve webe konan makaleler analistler, adaylar ve psikanalizle ilgilenenleri buluşturdu; ve birbiri ile iletişime geçirdi. Bloğa girdiğinizde Nancy Mc Williams uzaklardan Pandemi esnasında neler hissettiğini ve gözlemlediğini bizimle paylaşıyor. Malum, salgın esnasında -onları kaybetme korkusu- gerekçesiyle en fazla içeride tutulan, hayattan koparılan, ve baharı kaçıran yaşlılar oldu. Yavuz Erten de emeklilik hayalleri ve yaşlılık üzerine okuru blog’da anlamlı ve dokunaklı bir yolculuğa çıkarıyor. Deniz Arduman la birlikte Yavuz Erten, ayrı ayrı yazılarında Karantina, kırkının çıkması kelimeleri üzerinden birleşerek o tekinsiz zamanlara atıfta bulunuyorlar…Mayıs başında gerçekleşen *Araf’ta Geçen Günlerde Psikanaliz ve Etik Hassasiyet başlıklı olan konferansta, ben de o tekinsiz zamana Araf kelimesinin çağrıştırdıkları üzerinden bakmayı denemiştim. Şimdi Psike İstanbul web sayfasında yer alan konferans (http://www.psikeistanbul.org/etkinlik-detay/nws01/psikanalist-yesim-korkutun-seminer-metni-araf%BFta-gecen-gunlerde-psikanaliz-ve-etik-hassasiyet/TRHBRDYR/915/ ) öncesinde iki konuya daha değinmem istenmişti. Birisi daha ölüme, yok oluşa dair “ Analist Corona teşhisi alırsa, ne yapılabilir ” kaygısı ve sorusu , diğeri de yaşama dair olan “ofislerimize dönebilecek miyiz ve dönerken ne yapacağız” sorusuydu. Bahsi geçen sorular üzerinde birlikte düşünebilmek için o ek kısımı, bu blog için oldukça spontan ve sade bir sohbet yazısı olarak aktarmayı deneyeceğim.

1- Analist Corona teşhisi alırsa

Konferansta * Covid-19 salgını esnasında çevrim içi çalışan psikanalistin karşılaşacağı etik hassasiyetleri ele alırken, PSIKE İstanbul Etik Yönetmeliğindeki (2015) beşinci ilkeden, söz etmiştim. “Mesleki Gelişim Koşulları ve Becerilerde Azalma ve Hastalık Halinde Çalışmanın Etik Koşullarda Sürdürülmesi” başlıklı ilkemizin, “g” alt maddesinde “Psikanalistin ani hastalığı ya da ölümü olasılığına karşı, bu olasılığın gerçekleşmesi halinde hastalarını uygun şekilde bilgilendirecek ve hastalarının kayıtlarını gizlilik ilkesine sadık kalarak yok edecek  bir meslektaşını önceden belirlemiş olması” önerilmektedir. İşte bu yüzden birçok analistin ya da adayımızın “ya salgında hastalanırsam” kaygısı çerçevesinde bu maddeyi etkileyen koşulları düşünmekte ve hazır olmakta da yarar vardır denmişti konferansta. Bu konuya dair alınabilecek önlemle ilgili kısımı, PSIKE İstanbul’un web sitesinde analistler için olan kısmına ekliyoruz. İlgilenenler okuyabilir veya analistlerle, adaylarla mail yoluyla paylaşabiliriz.

2) Ofislerimize tekrar dönebilecek miyiz ? Ve döndüğümüzde ne yapacağız ?

Pek çok analistin zihninde daha yaşama dair olan, ofislere ne zaman dönüleceği ve dönülür ise de nasıl koşullar hazırlamak gerektiği sorusu da var. Pandeminin en başında herşey çok hızlı oldu ve düşünmek fırsatımız yoktu, şimdi ise düşünebiliyoruz ve artık dünyada yararlanabileceğimiz az da olsa örnekler de var. Sorun şu ki, bu örneklere hali hazırda herkesin erişimi yok. Az sonra paylaşacağım kısımı salgını bizden önce karşılayan ve normale de biraz daha önce dönmeye başlayan ülkelerdeki (İtalya, İsrail gibi) meslektaşların deneyimlerini IPA ‘nın bir forumdaki tartışmalarına binaen tercüme ettim ve hazırladım.

Paylaşacağım örneklere bakıldığında ofise dönmek konusunda herkesin belli faktörlere göre ayrı ayrı düşünmesi çok daha yararlı olacak düşüncesindeyim. Çünkü verilecek karar:

-Ülke koşulları, hükümetlerin kararlarına,

-Sizin analist olarak yaşınıza,

-Sizin kronik hastalıklarınıza,

-Ofis imkanlarınıza,

- Hastanızın yaşam koşullarına (toplu taşıma kullanımı, enfeksiyon riskli ortamlarda çalışma vb)

-Yaşadığınız ve çalıştığınız bölgenin özelliklerine (büyük şehir, kırsal bölge vb),

- Yaşanılan yerdeki yaşam alışkanlıkları ve kültürel ögelere göre değişecektir.

Bu salgın tam olarak ne kadar sürecek, kaç dalga halinde gelecek gibi temel meseleler herşeyi etkileyecek gibi görünüyor. Bunların cevaplarını, bugün, bu yazıyı hazırlarken bilmiyoruz. Sekiz kadar uluslararası örnek olgu vinyeti çerçevesinde kişiler ofislerine dönmüşler mi, ne düşünerek ne yapmışlar sorularını, beraberce ele almak imkanımız olacak. Farklı analistlerin tercih ve adımları, bu seçimlerin “riskleri ve avantajları” konusunda düşünebiliriz ve umuyorum herkes kendine yakın gelen örneklerden istifade edebilir; analitik süreç için, kendileri veya analizanları için daha riskli gördükleri seçenekleri elimine edebilir. Ben her örneğin altına kısa sorular da ekledim…

1-“Bir analist Italyada “kırsal bir bölgede “yaşamaktadır . Karantina kısmi olarak kalkınca, odaya, ofisine dönmüştür. Bu kararı verişini şöyle açıklar: çünkü bazı hastalar - fazla risk altında olmayanlar - online mesafeden yakınmışlar ve onu tekrar şahsen görmek istemişlerdir. Kırsal bölgede yaşadıklarından analist bilmektedir ki hastalar ofise ulaşmak için toplu taşıma araçlarını kullanmamaktadırlar. Her hastaya, yüz yüze veya Skype'ta görüşmek arasında bir seçenek sunmuştur ve birlikte değerlendirmişlerdir. Ofise gelmek için yazılı kuralları içeren bir dosya (o ve hasta için maske ve eldiven kullanımıyla ilgili) hazırlamış olduğunu söylemektedir. Yazıyı kendisini yüzyüze görmek isteyen her hastaya göndermiştir. Hasta seansları arasında daha büyük aralar vermiş, böylece birbirleriyle karşılaşmayacaklar diye düşünmüştür. Seanslarda azami fiziksel mesafeyi korumaktadır. Her hastadan sonra rutin bir hijyenik sanitasyon düzenlemiş ve gönderdiği yazıda hastalara kendi ve onların güvenliği için bu işlemleri en doğru bir şekilde yapacağı konusunda teminat vermiştir”.

Tartışma noktası: Saatleri değiştirmek ya da böyle bir teminat vermek analitik süreç açısından uygun mudur ve hastaya ne ifade edebilir?.

2- “Bir analist şöyle düşünüyor. Her iki taraf ta bir araya gelmenin bir riski olduğunu bildiklerinde, ve ancak çok özel durumlarda yüzyüze çalışılacağı söylendiğinde bunun her zaman bir manada bir sınır aşımı (transgresssion) yönü vardır. Bu örnekte analist çerçevenin sadece geçici bir ihlali olarak gördüğü telefonu tercih etmiştir. Bu analitik dinleme çerçevesi iyi işlemiştir. Böyle devam edecektir ve salgın bitene dek analist ofisine dönmeyecektir.

Tartışma noktası: Yaş ve kronik hastalıklar sebebiyle risk almamayı tercih ediyor olunabilir.

3) Bir başka analist bir hastayı yüz yüze görmeyi şu sebeplerden reddetmiş olduğunu ve hastaya farklı seçenek sunuşunu bizimle şöyle paylaşır:

-Devlet kuralları henüz tam olarak netleştirmemişti

-Onun ve benim için mutlak güvenlik koşullarını sağlayamazdım (birkaç gün öncesine kadar büyük maske ve dezenfektan eksikliği vardı),

-Odanın ikimiz için gerekli mesafeyi ve hava sirkülasyonunu 45 dakika garanti edecek kadar geniş değildi.

Hastaya Covid-19 nedeniyle tercih edilen uygulamaların, telefon veya Skype oturumları yapmak olduğunu ve kabul ederse, sadece bu kaynaklar aracılığıyla yardımı sağlayabileceğini söylemiştir. Hastalarına “Diğer meslektaşlar var; onlar kendi seçimleri ve imkanları dahilinde (maskeler, oda kapasitesi vb.) yüz yüze çalışabilirler ve yüz yüze görüşmeyi tercih ediyorsanız onlarla iletişime geçilebilir” şeklinde bir seçeneği belirtmiştir.

Bu analiste göre bu tehdit edici olayı deneyimlerken güvenli bir kapsayan arayan hastalar tarafından hepimiz oda bağlamındaki küçük değişikliklerin nasıl algılandığını ve nasıl anlamlı olabileceğini çok iyi biliyoruz. Benzer bir bağlam sağlanamadığı sürece analist hastanın ameliyathane hissi, dezenfeksiyon, maske, kontaminasyon riski, önleme ritüelleri, cerrahi- (ve ruhsal) ameliyat metaforu yaşamamasını tercih etmektedir. Böyle bir durumda analiz odası sahip olması gereken güven verici atmosferden uzak, hastaların ve terapistin nerdeyse uykuya dalacak kadar kendilerini güvende hissedebilecekleri bir oda olmaktan çıkardı. Bu yüzden, uzaktan çalışmanın, odada sakin bir atmosfer yeniden kurulabilene kadar benim için bir öncelik olduğunu düşünüyorum, demektedi”r.

Tartışma noktası: Hijyen koşullarının sıkı bir biçimde kullanılması durumunda, ameliyathane veya hastane ortamına dönüşen analitik ortamda ortaya çıkabilecek komplikasyonlar.

4) Bir diğer analiste göre verilecek karar karmaşıktır. Şöyle demektedir:

Ofisime dönmeye karar verdiğim noktada, ofise gelmemeyi tercih edenlerin isteklerine saygı duymanın önemli olacağını kabul ediyorum. Hastalarımın çoğuyla telefonla seanslar yaptım. Aileleri ya da eşleri ile çok yalıtılmış yaşayan hastaları muayenehaneme gelmeye davet ettim. 2 hasta ile hala online çalışıyorum, çünkü hastanelerde çalışıyorlar ve risk şu an yüksek. Uygulama süreci için sabun ve dezenfektan için temassız bir dağıtıcı aldım. Maske değil, içinde HEPA Filtresi olan hava temizleyici kullanıyorum. Tam koruma değil, ancak virüs ve bakteri konsantrasyonunu azalttığı gösterilmiştir. Temassız kalıyorum ve Corona'dan ötürü normalde olduğundan çok daha fazla hastadan uzakta duruyorum”.

Tartışma noktası: Şimdiki bilgimiz çerçevesinde maske kullanmamanın riski ve hastaların bazılarını kabul etmenin, diğerlerini etmemenin doğru anlatılmazsa komplikasyonaları

5) “Bir analist İtalya'da profesyonel ofislerin nasıl yeniden açılacağı konusunda çok kesin yönergeler olduğunu söyler. Doktor veya psikanalist veya muhasebeci veya avukat hepsi FFP2 maskesini takmalı ve ayrıca hastasına cerrahi maske sağlamalıdır. Uzman, her hastanın girişinden önce ve sonra tüm yüzeyleri temizlemeli, tek kullanımlık kağıt çarşaflar ve sandalyeler için örtü kullanmalı, hava temizleyici kullanmalı ve 50 dakikada bir en az dörtte bir hava değişimi olmalıdır. Ayrıca çalışmanın girişinde antibakteriyel mat bulunmalı ve hastalara daha önceden verilmemişse lateks eldiven verilmelidir. Karar hala kişiseldir, ancak hükümet yeniden açmayı destekliyorsa, hastaları motive etmek, böylece bireysel profesyonellerin farklı kararlar alması gerekir”

Tartışma noktası: “Yukardan “ gelen talimatlarla, içerinin düzenlenmesi, ve aşırı hijyen koşulları

6) Bir diğer analist şöyle demektedir: “Bizde ölüm oranı çok düşük. Her ikimiz de yüz maskesi takmış olarak tüm Pandemi boyunca hastalarımı gördüm. Kararım aşağıdaki faktörlerden oluştu:

1. Risk analizi (yaş, sağlık) (Yüksek riskli hastalar)

2. Hastanın istekli oluşu ve

3. Hastaların klinik ihtiyacı

Şimdi, hastalarımın% 80'i 2 metre mesafe ve yüz maskeleriyle ofisime geri döndü”.

Tartışma noktası: Tüm pandemi boyunca büyük risk almış, aldırmış olmak

7) Bir diğer analistin kanaati şöyledir: “Ofisi açmaya karar verdim, bunun riskli bir durum olduğunu inkar etmiyorum. Bu, benim iç hukukum, kendime bağlılık ve sorumluluklarım kapsamında bu kararı aldım. Dış değişiklik hem hasta hem de analist tarafından kabul edilmelidir. Benim ve hastalarım için, bu geri dönüş (değişim) zaten resmi Dış Yasa'dan önce düşünülmüştü. Hastalarıma ofisimde yapacağımız sanitasyonu söyledim ve kabul ettiler. Bazı hastalar bana neden gelemeyeceklerini açıkladılar veya düşünmek için zaman istediler; ben hepsini kabul ettim”.

Tartışma noktası: İçsel karar X Dış Otorite dinamikleri çatışması

8) “Yasaklara rağmen hastayı ofiste görürseniz o zaman ofisinizle yeni tanışan hastanıza kendinizi hastaya hemen bir “sınır aşıcı” olarak tanıtırsınız ve bu çok yararlı olmaz.

Terapistin yardım talebini ve hastanın profilini değerlendirmesinin zorluğunun daha yüksek olduğunu bilerek telefonda başlayacağım çalışmaya. Danışma odası sınırlı bir versiyonudur, en azından şu anda bana öyle geliyor.…”

Tartışma noktası: Analizanda seçimlere dair aktarımlar ve hasta size tercihinizle birlikte nasıl algılamaktadır?

Umarım tüm bu hazırladığım vinyetler ve örnek tartışma noktaları üzerinden derinlemesine düşünmek mümkün olabilir. Kesin bir cevabımız yok ve olamaz. Tercihler, ve deneyimler paylaşıldıkça analitik ortamı muhafaza edebilmek için daha iyi seçeneklerin yaratılabileceğini umuyorum. Tüm bunların etkilerini zamanla sonradanlık içinde göreceğiz…

Kaynakça:

IPA List serve paylaşımları: https://www.ipa.world/IPA/en/News/coronavirus.aspx

Pope, K & Vasquez, M. (2016) Psikoterapi ve Danışmanlıkta Etik.Uygulama için bir Klavuz. Çeviri editörleri : Mehin Akhun, Yeşim Korkut İhsan Dağ. Türk Psikologlar Derneği Yayınları.

Psike İstanbul Etik Yönetmeliği (2015). Kaynak: http://www.psikeistanbul.org/pg/psike-ist-etik

Yeşim Korkut

Yeşim Korkut Eğitim ve Süpervizyon Psikanalistidir.

PSIKE İstanbul Üyesidir: http://www.psikeistanbul.org/pg/uyelerimiz

Prof Dr Yeşim Korkut’un çalışma ve Yayınlarına erişim için:

https://www.yesimkorkut.com/akademik-ozgecmis